Mình thích cái tên tiếng Anh của bộ phim này, là bản dịch sát nghĩa của tên nguyên tác “Đêm trường tăm tối”, có lẽ nó diễn tả khá đúng nội dung bộ phim này. Có điều cái tên này “tăm tối” quá, không phù hợp với tinh thần tiến lên nói chung của truyền thông Trung Quốc, có lẽ vì vậy mà tên tiếng Trung của bộ phim nghe có vẻ chính chuyên hơn, sáng sủa hơn: chân tướng dù trầm mặc thì vẫn tồn tại.
Bộ phim này được nói là nằm cùng series Nhà hát sương mù với bộ Góc khuất bí mật, nhưng mình nghĩ hai bộ phim này không có quá nhiều điểm chung, thậm chí nếu không nói rằng nó thuộc cùng 1 series thì có lẽ người ta sẽ chỉ coi như chúng cùng một thể loại thôi.
Mình khá thích kết cấu ba câu chuyện song song được xây dựng trong phim. Từ một câu chuyện ở hiện tại (2010) quay về câu chuyện quá khứ (2003) rồi lại quay về một câu chuyện quá khứ xa hơn (2000), mỗi diễn biến ở hiện tại lại mở ra những diễn biến ở 2 miền quá khứ, sự việc được bóc tách từ từ từng chút một ở cả ba thời điểm, làm mình có cảm giác khá giống motip suy nghĩ của con người, ta thường không suy nghĩ tuyến tính mà hay đi theo liên kết giữa các sự kiện hơn. Điểm đặc biệt là nhà sản xuất đã sử dụng nhiều cảnh quay tương tự nhau ở ba thời điểm của bộ phim để tạo ra hiệu ứng song song rõ nét về mặt thị giác, dường như muốn tạo ra một déjà vu trước mắt người xem, thậm chí trong một chớp mắt có thể không rõ cảnh đó đang ở thời điểm nào.
Như đã nói ở đầu, bộ phim này khá tăm tối, tối từ màu phim đến cuộc đời các nhân vật. Màu sắc phim thực sự tối hơn khá nhiều so với mức dễ chịu đối với một người mắt kém như mình, với một bộ phim mà khán giả đã chuẩn bị tâm lý để chú ý đến mọi chi tiết thì màu sắc quá tối thực sự là cản trở. Phần lớn thời lượng của bộ phim làm người ta thấy chán nản cùng cực bởi kết cục bi thảm là điều ai cũng biết trước, khi bóc tách ra thì lại càng có nhiều điều đáng buồn hơn. Giống như Giang Dương, một người đến cái tên nghe cũng tươi sáng lại chỉ vì theo đuổi công lý mà thân bại danh liệt, mất cả tình yêu đến tính mạng. Những người chung chí hướng, có người thoát thân an toàn thay đổi cuộc đời, có người vật lộn giữ được bình yên, nhưng Giang Dương chẳng giữ nổi điều gì. Đó có phải là kết cục người ta mong muốn không? Chắc chắn là không rồi. Bộ phim lại là một quá trình nhìn lại câu chuyện đáng buồn đó, sao lại không đáng buồn.
Phim có phần kết khá chính chuyên, khi án oan được giải, thủ phạm bị bắt, dù những người đáng ra được bảo vệ thì hiện giờ đã không thể nhận sự bảo vệ nữa rồi. Phần cuối bộ phim rất đúng định hướng, khi những người lãnh đạo có tâm có tầm giúp đảm bảo một bi kịch như Giang Dương không xảy ra với đội cảnh sát điều tra. Những người tham gia vụ việc, dù đúng về tình nhưng vẫn sai về lý và phải chịu án phạt cũng thể hiện rõ tinh thần thượng tôn pháp luật của bộ phim. Mình từng đọc một nghiên cứu nói rằng khi khắc họa vấn đề luật pháp trong xã hội, truyền thông Trung Quốc luôn đi theo motip an toàn là cái xấu, cái sai chỉ là một con sâu làm rầu nồi canh, và theo đuổi công lý kiên trì sẽ đạt được kết quả. Mình nghĩ bộ phim này hoàn toàn đúng với định hướng đó.
Nếu có gì khiến mình không hài lòng ở bộ phim này, thì mình cảm thấy nó chưa đủ hấp dẫn với tư cách là một bộ phim điều tra phá án. Nếu ở thời điểm Giang Dương điều tra, những bí ẩn của vụ án Hầu Quý Bình được hé lộ dần dần qua truy vết những người có liên quan thì công cuộc điều tra của phía Nghiêm Lương dường như không hiệu quả, những manh mối họ thu thập được đa phần là do chính những “thủ phạm” đưa đến tận tay thay vì tìm ra. Ở đầu phim Nghiêm Lương được khắc họa là cảnh sát tài năng và kì quái, nhưng suốt đến cuối phim không có tình huống nào thực sự chứng tỏ được năng lực của Nghiêm Lương và các cộng sự, việc họ làm được chỉ là nghe lại lời kể của hết người này đến người kia, mà pháp luật hình sự trọng chứng hơn trọng cung, một vụ án kết luận phần nhiều dựa vào khẩu cung tạo cảm giác có chút không chân thật, nhất là khi bộ phim kết thúc bằng sự xuất hiện của một nhân chứng vốn ở ngay đó. Trên poster chính thức của bộ phim các nhân vật đều bị che miệng, nó phản ánh chi tiết các manh mối bị đứt đoạn trong phim, nhưng tiếc rằng bộ phim cũng không đi theo hướng trọng chứng hơn.
Liên quan đến nhân vật Trương Hiểu Thiến/Lý Tuyết, mình nghĩ kịch bản xây dựng khá sơ sài và thiếu thuyết phục. Một cô gái là nhân chứng quan trọng như thế nhưng chỉ cần đổi tên là kẻ ác không truy ra được, thậm chí gặp rồi còn không nhận ra, nhưng người tốt thì lục hồ sơ là tìm thấy? Cùng một sự việc nhưng người bị hại cùng cô bị giam cầm trong bệnh viện tâm thần còn cô lại có thể hoạt động công khai ngay dưới mi mắt kẻ ác? Việc cô có mặt chứng kiến mọi tội ác để kể lại vào 10 năm sau theo mình cũng là một chi tiết khá khiên cưỡng.
Phim cũng có một số chi tiết theo mình là xử lý chưa tốt, ví dụ như bỏ ngỏ vụ án của con Nghiêm Lương ban đầu, cảnh sát để mặc cho hiện trường án mạng bị tu sửa, buổi lễ trao thưởng hoành tráng dành cho đội cảnh sát không đóng góp quá nhiều cho quá trình phá án. Những chi tiết này, cùng với sự thiếu logic của nhân vật Lý Tuyết, làm mình cảm thấy phim không được trọn vẹn như bộ Góc khuất bí mật cùng series.
Đây là một bộ phim nặng nề, buồn bã và cũng rất chân thực. Tuy vẫn đi đúng định hướng truyền thông về pháp luật nhưng có lẽ bộ phim này cũng đã thử nghiệm bước qua giới hạn một chút khi khắc họa một quá trình theo đuổi công lý đau thương và nhiều mất mát với hầu hết những người có liên quan. Tuy kịch bản còn có lỗi nhưng mình nghĩ xét về nghệ thuật làm phim, hình ảnh, cũng như khắc họa nhân vật đã chạm tới cảm xúc của người xem.
