Tất cả các hệ thống đạo Phật đều chấp nhận ít nhất là sáu loại tâm vương:
- Nhãn thức (mig-gi rnam-shes)
- Nhĩ thức (rna’i rnam-shes)
- Tỷ thức (sna’i rnam-shes)
- Thiệt thức (lce’i rnam-shes)
- Thân thức (lus-kyi rnam-shes)
- Ý thức (yid-kyi rnam-shes)
Không giống như quan điểm của phương Tây về ý thức như là một khả năng tổng quát, có thể nhận thức tất cả các đối tượng giác quan và tinh thần, đạo Phật phân biệt sáu loại thức, mỗi loại đặc trưng cho một lãnh vực giác quan hay lãnh vực tinh thần.
Một tâm vương chỉ nhận thức được bản chất (ngo-bo) của một đối tượng, có nghĩa là phạm trù của hiện tượng mà điều gì phụ thuộc vào. Ví dụ như nhãn thức nhận ra một cảnh tượng chỉ đơn thuần là một cảnh tượng.
Các trường phái Duy thức (Chittamatra) bổ sung thêm hai loại tâm vương nữa, để lập danh sách về tám tâm vương (rnam-shes tshogs-brgyad):
- Mạt na thức (nyon-yid)
- A lại da thức, alayavijnana (kun-gzhi rnam-shes, tàng thức).
A lại da thức là một thức cá nhân, không phải là một thức phổ quát, ẩn tàng dưới mọi sát na của nhận thức. Nó nhận thức cùng một đối tượng như các nhận thức mà nó ẩn tàng đàng sau, nhưng là một nhận thức không xác định được điều gì đang hiện ra trước nó (snang-la ma-nges-pa, hiển nhi bất định thức, inattentive cognition) và thiếu sự minh bạch về đối tượng của nó. Nó tàng trữ các chủng tử (sa-bon) và những tập khí của ký ức, theo nghĩa là cả hai đều là những bất tương ưng hành pháp, được gieo vào A lại da thức. Khi mình thành tựu giác ngộ, thì tánh tương tục của một A lại da thức cá nhân sẽ chấm dứt.
Mạt na thức nhắm vào A lại da thức, và nhận thức được yếu tố dị thục (ripening factor) của nó (rnam-smin-gi cha) là một cái “tôi” giả dối. Ở mức thô thiển thì Mạt na thức nhận thức nó là một cái “tôi” tồn tại như một thực thể thường hằng, nhất thể, độc lập với các uẩn của nó (rtag gcig rang-dbang-can). Các uẩn đề cập đến ngũ uẩn (phung-po, Phạn ngữ: skandha) bao gồm kinh nghiệm của mình trong mỗi sát na. Ngũ uẩn là sắc tướng của các hiện tượng vật chất (kể cả cơ thể) (sắc), cảm thọ về một mức độ hạnh phúc(thọ), phân biệt (tưởng), các loại cảm xúc, v.v…(hành), và tâm vương (thức).
Ở mức độ vi tế hơn thì Mạt na thức nhận thức được yếu tố dị thục của A lại da thức như một cái “tôi” mà là một thực thể tri thức có thực chất, tự túc, có thể tự tồn tại một mình (rang-rkya ‘dzin-thub-pa’i rdzas-yod).
Theo các trường phái không phải là Gelug thì tất cả các hệ thống Trung quán đều chấp nhận sự tồn tại quy ước của A lại da thức và Mạt na thức. Theo trường phái Gelug thì không có hệ thống Trung quán nào chấp nhận ngay cả sự tồn tại quy ước của chúng.
