Cuối thế kỷ 19, những hoạt động cải tạo đô thị thời thuộc địa đã biến sông Tô Lịch thành một phần của hệ thống thoát nước thải đô thị. Dòng sông từng là cội nguồn sinh ra tên gọi của Hà Nội (vùng đất nằm giữa những dòng sông), là không gian gắn với huyền thoại, định hình nên kinh thành, kết nối các ngôi làng và nuôi dưỡng mọi hoạt động trong đời sống thì nay được hiểu gần nhất với khái niệm “cái cống”. Từ sông thành cống, liệu có phải chỉ là kết quả của một biện pháp vệ sinh đô thị? Hay đó còn là khởi đầu của một tiến trình thay đổi hình dung về nước và thành phố?
‘Dấu sông hồn phố’ là chuyến đi bộ kể chuyện theo dòng chảy đã bị lấp của sông Tô Lịch thời Pháp thuộc. Bằng những kiến thức nền tảng về đô thị, các tư liệu hỗn tạp và những tấm bản đồ chồng lớp, đoàn người đi bộ theo dấu của dòng sông và hỏi lại về mảnh đất nơi mình sinh ra, lớn lên. Chuyến đi là một tự sự dài của Hải, cũng là một không gian trao đổi về cách chúng ta ghi nhớ và gắn bó với thành phố.
- Tên chương trình: Dấu sông hồn phố, Tê 1873 (2019)
- Hình thức: chuyến đi bộ, khảo cứu, kể chuyện
- Thời gian: bắt đầu từ năm 2017, hiện nay được điều chỉnh theo từng tháng.
- Thời lượng: 7 tiếng
- Lộ trình:
- Bắt đầu: Phố Chợ Gạo – cửa sông
- Phần 1: Bản đồ và đô – thị
- Phần 2: Khu vực cửa sông, đời sống bên trong mạng nước
- Phần 3: Một xã hội giao tranh trong không gian chuyển dịch tới những tiêu chuẩn mới
- Kết thúc: phố Phan Đình Phùng – cống ngầm
- Chi phí: 700.000đ/người (chi phí bao gồm ăn trưa, đồ uống tại điểm nghỉ, tài liệu cầm tay, vé vào cửa di tích)
- Thông tin đăng ký: https://hainv90.wordpress.com/2023/03/22/dau-song-hon-pho_gioi-thieu/
Tự thuật:
‘Dấu sông hồn phố’ bắt đầu là một chương trình trong chuỗi dự án của Hà Nội bộ hành năm 2017 với tên gọi Sông – Cống – Đường. Chuyến đi bộ được thay đổi và chuyển dịch qua nhiều phiên bản khác nhau, ban đầu là một chuyến đi kéo dài theo dòng nước trên bản đồ, điểm đầu tiên là cửa sông Tô Lịch đã bị lấp thời Pháp thuộc, điểm cuối là đoạn sông đang bị lấp thành cống ngầm, nơi một tòa chung cư mới đang được xây dựng. Năm 2019, chuyến đi mang tên Tê 1873 trong dự án Citizen Earth của Six Space, với ý niệm thời điểm 1873 như một cái tê chia nước trong đô thị, dòng nước tự nhiên bắt đầu bị chia thành các dòng công năng của đô thị hiện đại. Từ cuối năm 2022, tôi thực hiện Dấu sông hồn phố độc lập.
Sau nhiều lần thực hiện, tôi chú ý tới những chi tiết trên đường, những hoạt động đang diễn ra, những cái cây, bông hoa,.. và tự hỏi rằng tại sao nó lại ở đây, tại sao đô thị lại sinh ra và nuôi dưỡng những không gian, những hoạt động này. Tôi hỏi lại quá trình mà mình đã học về thành phố và cách mình đã ghi nhớ, những hình dung về địa lý và những chi tiết vô danh tạo thành mối liên hệ của mình với đất. Thật may mắn, tôi được những người tham gia chia sẻ các kỷ niệm của mình với thành phố trong chuyến đi, tôi được nghe về những kỷ niệm của những gia đình và dòng tộc gắn với lịch sử thành phố, những món ăn của cộng đồng đã rời đi vẫn được nấu trong các căn bếp, những ấn tượng với cùng một địa điểm tỏ và mờ khác nhau của mỗi cá nhân.
In the late 19th century, colonial urban renovation activities turned the To Lich river into part of the urban drainage system. The river that was once the source of Hanoi’s name (‘the land between rivers’), a space associated with legends, shaping the capital, connecting villages and nurturing all activities in life, is now most closely understood as the concept of ‘the sewer’. River turned to sewer, is it just the result of an urban sanitation solution? Or is it also the beginning of a process of changing the image of water and the city?
‘River’s traces – city’s soul’ is a walking tour telling stories along the obturated flow of the To Lich River during the French colonial period. Using introductory knowledge about urban areas, miscellaneous documents and overlapping maps, the group of people walk along the traces of the river and have questions about the land where they were born and raised. The trip is a long narrative of Hai, also a space to discuss about how we remember and get attached to the city.
- Program name: River’s trace – City’s soul, Te 1873 (2019)
- Form: story telling walk, research, group activity
- Time: Starting from 2017, currently adjusted monthly
- Duration: 7 hours
- Itinerary:
- Start: Cho Gao Street – estuary
- Part 1: Map and urban concept đô – thị (citadel – market)
- Part 2: Estuary area, life inside the water network
- Part 3: A society fighting in a space shifting to new standards
- End: Phan Dinh Phung Street – underground sewer
- Fee: 1.200.000 vnd/ pax for English walk (including space entrance fee, snacks, lunch, personal documents, translation device and interpreter fee)
- Registration information: https://hainv90.wordpress.com/2023/03/22/dau-song-hon-pho_gioi-thieu/
Autobiography:
‘River’ traces – city’ soul’ started as a program in the series of Hanoi Walking projects in 2017 named River – Sewer – Road. The walking tour has been adjusted to create many different versions, initially a long trip along the water flow on the map, the first point is the estuary of the To Lich River which was obturated during the French colonial time, the end point is the section of the river that is being filled into an underground sewer, where a new apartment building is being built. In 2019, the trip was named Te 1873 in Citizen Earth project of Six Space, conceptualizing the time of 1873 as a ‘water divider’ in the city, as the natural water flow began to be divided into functional streams of the modern city. Since the end of 2022, I have been running ‘River’s trace – City’s soul’ independently.
After times, I pay attention to the details on the road, the activities going on, the trees, the flowers, … and wonder why it is here, why the city gives birth to and nurtures these spaces, these activities. I question the process through which I learned about the city and how I remembered it, as well as geographical imagination and anonymous details that make up my connection with the land. Luckily, having the participants share their memories of the city during the trip, I heard about the memories of families and clans associated with the history of the city, the dishes of the departed community still cooked in the kitchens, the impressions of the same place, clear or faint, different for each individual.
