Trương (張) là một họ rất phổ biến ở phương Đông (chủ yếu ở Trung Quốc). Họ này đứng thứ 24 trong danh sách Bách gia tính. Ở Trung Quốc, Trương Huy được xem là thuỷ tổ của họ này, phát tích huyện Thanh Hà (tỉnh Hà Bắc).
Cách các viết
- Chữ Hán: 張 (张)
- Bính âm Hán ngữ: Zhāng
- Chữ Hàn (Hangul): 장
- Romaja quốc ngữ (dùng ở Hàn Quốc): Jang
- McCune-Reischauer (dùng ở Triều Tiên): Chang
- Bình giả danh (Hiragana): ちょう, はり
- Rōmaji: Chō, Hari
- Chữ Quốc ngữ: Trương
- Cách viết Latin khác (trong cộng đồng Hoa ngữ): Chang (ở Đài Loan); Cheung (ở Hương Cảng); Cheong (ở Áo Môn); Sutiono, Tiono, Tjong (ở Indonesia); Chong, Chông (trong tiếng Khách Gia); Diŏng, Tiong (trong tiếng Mân Đông), Teo, Teoh (trong tiếng Triều Châu), Tio, Tiu (trong tiếng Mân Nam); Tong, Thong (trong tiếng Cám); Tsan (trong tiếng Ngô); Zoeng (trong tiếng Việt); Thio, Tiew…
Lịch sử và nguồn gốc
1. Theo Tính thị khảo lược, Nguyên Hoà tính toản và Tân Đường thư: Tể tướng thế hệ biểu, con thứ 5 của Thiếu Hạo là Huy (揮) do sáng tạo ra cây cung nên được phong quan Cung chính (弓正). Con cháu đã lấy 弓 (cung) ghép với 長 (dài) thành 張 (giương dây cung) để làm tên họ. 2. Thế kỉ VII TCN: Theo Thông chí: Thị tộc lược, thời Xuân Thu có Giải Trương (解張), tự Trương Hầu làm Đại phu nước Tấn. Con cháu nhân đó lấy Trương làm họ. 3. Thế kỉ I TCN: Theo Tam quốc chí: Nguỵ chí, con cháu Nhiếp Nhất (聶壹) thời Tây Hán vì tránh hoạ đã đổi họ sang Trương. 4. Theo Độc sử phương dữ kỉ yếu, Gia Cát Lượng (thế kỉ III) từng ban họ Trương cho tù trưởng Nam Man là Long Hựu Na (龍佑那) khi ông tiến hành chiến tranh nô thuộc họ. 5. Theo Đại Việt sử kí toàn thư, Thái sư Lê Bá Ngọc (黎伯玉) được Lý Thần Tông (thế kỉ XII) ban họ Trương. 6. Theo Kim sử, thị tộc Nữ Chân là Xích Trản (赤盞) thời Kim sống ở Trương Hoàng Bảo (張皇堡) nên nhân đó đã lấy họ Hán là Trương. 7. Theo Đại từ điển sử dân tộc thiểu số Trung Quốc của Cao Văn Đức, các thị tộc Nữ Chân là Nhan Trản (顏盞), Ôn Địch Hãn (溫迪罕)… thời Kim đã đổi sang các họ Hán, trong đó có Trương. 8. Theo Tục thông chí: Thị tộc lược, Minh Thái Tổ (thế kỉ XIV) đã ban họ cho các quý tộc Mông Cổ hàng Minh, trong đó có Trương. 9. Theo Thanh triều thông chí: Thị tộc lược – Mãn Châu bát kì tính, các thị tộc người Mãn như Ái Nghĩa (Aiyi), Chương Giai (Janggiya), Chương Cẩm (Janggin), Hách Xá Lí (Heseri), Trát Khố Tháp (Jakuta), Trát Lạp Lí (Jalari), Hãn Sở (Hancu)… thời Thanh Hán hoá, có chi đổi họ thành Trương.
Ở Triều Tiên, tướng thuỷ binh Trương Bảo Cao thời Tân La thống nhất (TK VIII) được xem là người đầu tiên mang họ này. Trương Bảo Cao vốn là 1 người bắn cung tên Cung Phúc (Gongbok; không có họ) đã từng sang nhà Đường và lấy họ Trương (張), là 1 họ phổ biến ở đây[1].
Vương triều họ Trương
Trung Quốc Tiền Lương (324 – 376)
Số lượng và phân bố
Có khoảng hơn 100 triệu người mang họ Trương trên toàn thế giới, tập trung phần lớn ở Trung Quốc và bán đảo Triều Tiên (nằm trong top 10 họ phổ biến nhất). Họ Trương còn xuất hiện ở nhiều quốc gia khác (chủ yếu có nguồn gốc Hoa kiều) như Việt Nam, Tân Gia Ba (Singapore), Nhật Bản, Malaysia, Indonesia, Myanmar, Thái Lan, Philipines, Mĩ, Canada, Peru, Anh, Úc… Về mặt sắc tộc, ngoài các dân tộc phương Đông chính, họ Trương cũng xuất hiện ở rất nhiều dân tộc thiểu số như Bạch, Bố Y, Dao, Di, Đông Hương, Động, Hách Triết, Hồi, Khương, Lê, Mãn, Miêu (Hmong), Mông Cổ, Mường, Tạng, Thổ, Thuỷ, Tích Bá, Tráng…
Danh nhân họ Trương
- Trung Quốc Nhân vật lịch sử Trương Nghi: nhà du thuyết thời Chiến Quốc Trương Lương: công thần khai quốc nhà Tây Hán Trương Yên: Hoàng hậu Tây Hán Trương Khiên: nhà thám hiểm thời Tây Hán Trương Lăng (Trương Đạo Lăng): sáng lập phái Ngũ đấu mễ đạo của Đạo giáo Trương Hành: nhà bác học thời Đông Hán Trương Nhượng: hoạn quan thời Đông Hán Trương Cơ (Trọng Cảnh): thầy thuốc thời Đông Hán Trương Giác, Trương Lương, Trương Bảo: thủ lĩnh khởi nghĩa Khăn vàng Trương Lỗ, Trương Tú: quân phiệt thời Đông Hán Trương Nhiệm: tướng thời Đông Hán Trương Hoành: quan nhà Đông Ngô Trương Phi, Trương Bao: tướng nhà Thục Hán Trương Cáp, Trương Liêu: tướng nhà Tào Nguỵ Đại Trương hậu: Hoàng hậu Thục Hán Trương Hoa: quan nhà Tây Tấn Trương Mậu: Hoàng đế khai quốc nhà Tiền Lương Trương Huyên, Trương Ngạn Viễn (Ái Tân): hoạ sĩ đời Đường Trương Văn Minh (Nghĩa Tịnh): nhà sư, dịch giả kinh Phật đời Đường Trương Toại (Nhất Hành): nhà thiên văn, toán học đời Đường Trương Hỗ: nhà thơ đời Đường Trương Quả (Quả Lão): đạo sĩ, 1 trong Bát tiên của Đạo giáo Trương Tái: triết gia đời Tống Trương Trạch Đoan: hoạ sĩ đời Tống Trương Quân Bảo (Trương Tam Phong): ông tổ phái võ Võ Đang Trương Sĩ Thành: quân phiệt cuối thời Nguyên Trương Cư Chính: quan nhà Minh Trương Hiến Trung: lãnh tụ khởi nghĩa nông dân cuối thời Minh Trương Đình Ngọc: quan nhà Thanh Trương Chi Động: tướng nhà Thanh Trương Bảo (Bảo Tử): thủ lĩnh cướp biển thời Thanh Nhân vật chính trị thời hiện đại Trương Cảnh Huệ: Tổng lí đại thần Mãn Châu Quốc Trương Huân: Nguyên soái Trung Hoa Dân Quốc Trương Tác Lâm: quân phiệt ở Mãn Châu Trương Học Lương: Đại tướng Trung Hoa Dân Quốc Trương Quốc Đào: chính khách Trung Quốc Trương Quần: Viện trưởng Hành chính viện Trung Hoa Dân Quốc Trương Xuân Kiều: Uỷ viên bộ Chính trị Trung Quốc, 1 trong “Tứ nhân bang” Trương Tông Khả (Khang Sinh): phó Chủ tịch Đảng Cộng sản Trung Quốc Trương Văn Thiên (Lạc Phủ): Tổng bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Trương Cao Lệ, Trương Đức Giang: Phó Tổng lí Quốc vụ viện Trung Quốc Nhân vật khác (Trung Quốc) Trương Anh (Trương Ái Linh), Trương Nãi Oánh (Tiêu Hồng): nhà văn thời Dân Quốc Trương Bành Xuân: nhà hoạt động nhân quyền Trương Ngọc Triết: nhà thiên văn học Trương Trung Mưu: kĩ sư điện Trương Đại Thiên: hoạ sĩ Trương Nhất Minh: doanh nhân Trương Tử Lâm: Hoa hậu Thế giới Trương Ân Hoa, Trương Hi Triết, Trương Lâm Bồng, Trương Ngọc Ninh, Trương Trình Đống: cầu thủ bóng đá Trương Thường Ninh: cầu thủ bóng chuyền Trương Quyên Quyên: xạ thủ bắn cung Trương Mộng Tuyết: xạ thủ bắn súng Trương Chí Lỗi, Trương Tiểu Bình: võ sĩ quyền Anh Trương Tương Tường: lực sĩ cử tạ Trương Ninh, Trương Nam, Trương Quân: vận động viên cầu lông Trương Soái: vận động viên quần vợt Trương Di Ninh, Trương Kế Khoa: vận động viên bóng bàn Trương Văn Tú: vận động viên ném búa Trương Lâm, Trương Vũ Phi: vận động viên bơi lội Trương Gia Tề: vận động viên nhảy cầu Trương Hạo, Trương Đan: vận động viên trượt băng nghệ thuật Trương Hồng: vận động viên trượt băng tốc độ Trương Nghệ Mưu, Trương Nguyên: nhà làm phim Trương Lương Dĩnh: ca sĩ Trương Tĩnh Sơ: diễn viên Trương Cúc Hà (Vi Duy), Trương Nghệ Hưng (Lay): ca sĩ, diễn viên Trương Dịch Dương (Trương Triệt): nhà làm phim Hương Cảng Nhân vật khác (Hương Cảng) Trương Mạn Ngọc: diễn viên Trương Bá Chi, Trương Học Hữu, Trương Quốc Vinh: ca sĩ, diễn viên Trương Gia Lãng: vận động viên đấu kiếm Sinh sống ở nước ngoài Trương Nhung: nhà văn Anh Trương Ích Đường: nhà toán học Mĩ Trương Phong: nhà sinh hoá Mĩ Trương Nhậm Khiêm (Victor Peter Chang): bác sĩ phẫu thuật Úc
- Đài Loan Trương Khải Trinh: vận động viên quần vợt Trương Huệ Muội: ca sĩ Trương Chấn, Trương Thiều Hàm: ca sĩ, diễn viên Trương Ngải Gia: nhà làm phim, diễn viên Trương Vận Minh (Christina Chang): diễn viên Mĩ
- Hàn Quốc Trương Bảo Cao (Jang Bo Go): nhà hàng hải Tân La thống nhất Trương Thừa Nghiệp (Jang Seung Eop, Ngô Viên): hoạ sĩ nhà Triều Tiên Trương Ngọc Trinh (Jang Ok Jung, Hi tần): vương hậu nhà Triều Tiên Trương Miễn (Jang Myeon), Trương Trạch Tương (Jang Taek Sang): Tổng lí quốc vụ Hàn Quốc Trương Hạ Chuẩn (Jang Ha Jun): nhà kinh tế học Trương Hiền Tú (Jang Hyeon Su), Trương Hanh Thạc (Jang Hyeong Seok): cầu thủ bóng đá Trương Mĩ Lan (Jang Mi Ran): lực sĩ cử tạ Trương Huệ Trân (Jang Hye Jin): xạ thủ bắn cung Trương Đông Kiện (Jang Dong Geon), Trương Tự Nhiên (Jang Ja Yeon): diễn viên Trương Căn Thạc (Jang Geun Seok), Trương Trinh An (Jang Jeong An; Chae Jung-an), Trương Na Lạp (Jang Na Ra), Trương Hựu Vinh (Jang U Yeong): ca sĩ, diễn viên Trương Hiền Thắng (Jang Hyeon Seung), Trương Viên Anh (Jang Won Yeong): ca sĩ
- Triều Tiên Trương Thành Trạch (Chang Song Taek): chính khách Triều Tiên Trương Quốc Triết (Chang Kuk Chol): cầu thủ bóng đá
- Nhật Bản Trương Minh Nam (Jang Myeong Nam; Ryū Daisuke): diễn viên
- Việt Nam Trương Tấn Sang: Chủ tịch nước Trương Muội (Trương Mỹ Lan): doanh nhân
- Brunei Trương Huệ An (Steven Chong Wan Oon): Chánh án
- Indonesia Trương Hải Lệ (Mia Audina Tjiptawan): vận động viên cầu lông Hà Lan
- Malaysia Trương Đống Lương (Nicholas Teo): ca sĩ, diễn viên Trương Tuấn Hồng (Cheong Jun Hoong): vận động viên nhảy cầu
- Myanmar Trương Kì Phu (Khun Sa): trùm ma tuý
- Philippines Trương Kim Châu (Kimberly Sue Yap Chiu): diễn viên, ca sĩ
- Singapore Trương Chí Hiền (Teo Chee Hean): phó Tổng lí
- Canada Trương Trác Nam (Brandon Chang): diễn viên, ca sĩ
- Costa Rica Trương Phúc Lâm (Franklin Ramón Chang Díaz): phi hành gia Mĩ
- Đan Mạch Trương Minh Quốc: cầu thủ bóng đá
- Mĩ Trương Thuần Như (Iris Chang): nhà báo Trương Đức Bồi (Michael Chang): vận động viên quần vợt Trương Vĩnh Chủ (Jang Young Ju, Sarah Chang): nghệ sĩ vĩ cầm
- Úc Lina Teoh Pick Lim: hoa hậu Malaysia
- Nhân vật hư cấu Trương Vô Kị: nhân vật tiểu thuyết Ỷ thiên đồ long kí của Kim Dung. Trương Trọng Nhân (Chang Chong-Chen): nhân vật truyện Những cuộc phiêu lưu của Tintin (của Bỉ)
Thể loại Họ phương Đông
Filed under: Bách khoa, Cập nhật không thường xuyên |
