Có nhiều bạn mình gặp, không biết hồi nhỏ có lớn lên bên cạnh thùng nước lèo hay không mà rất hay hứa lèo, tánh rất kỳ.
Như gần đây mình gặp 2 tình huống:
1. Một cô em đồng môn học dưới mình một khóa, nay về làm việc ở quê. Gần đây mình có giúp đỡ em một việc nhỏ nên em mới hứa hẹn sắp tới em có dịp vào Sài Gòn sẽ hẹn mình cafe một bữa. Xong rồi sau đó, mình thấy em up ảnh check-in ở Sài Gòn, đi ăn với bạn bè, và quên luôn cuộc hẹn với mình.
2. Một cô em nhân viên cũ làm việc tại văn phòng Hà Nội, trước đây mình là người tuyển vào. Tuy người Nam kẻ Bắc nhưng mình cũng hỗ trợ và giúp đỡ em nhiệt tình trong công việc. Gần đây em chuyển vào Nam để tham gia một khóa học dài ngày, trước khi vào em cũng rất hớn hở hẹn mình một bữa đi cafe để chia sẻ một số chuyện trong công việc. Mình và em này cũng chơi khá thân với một bạn nhân viên khác nữa trong công ty đã nghỉ nên mới bảo nếu em thấy ngại thì rủ thêm bạn kia đi cùng.
Em vào Nam đợt này cũng trùng hợp với dịp đám cưới của bạn kia. Tới hôm đám cưới bạn đó (tầm 1 tháng sau), mình mới biết được việc 2 người đã rủ rê đi cafe với nhau trước đó rồi, và quên luôn cuộc hẹn với mình.
Và còn một cơ số trường hợp khác những bạn từng được mình giúp đỡ, nợ mình một ân huệ gì đó, khi mắc nợ họ hay hứa hẹn sẽ trả bằng một điều gì đó giá trị tương đương. Nhưng sau đó, 100% là quên sạch sành sanh những gì đã hứa.
Như một đứa bạn định cư bên Mỹ từng hứa tặng mình vài quyển sách khi về Việt Nam, một đứa bạn lấy chồng Hà Lan từng hứa tặng mình chai nước hoa, một đứa bạn khác du học Australia từng hứa tặng mình một thùng cherry v.v. kể không xuể.
Rồi chúng nó vẫn về Việt Nam, với quà cáp cho gia đình, người thân, và lời hứa hẹn năm nào cũng như gió thoảng qua tai.
Ủa, nếu biết không thể nhớ nổi để làm thì hứa hẹn chi vậy?
Bình thường vì tự trọng dĩ nhiên mình sẽ không bao giờ là người chủ động đi đòi quà hay đòi đáp đền một bữa ăn, một chầu cafe, vì mở miệng ra nói y như mình thiếu thốn lắm mới phải đi đòi, nghe mất giá. Vì người thật sự có tâm nhớ tới mình họ phải là người chủ động, chứ nếu bản chất họ đã quên, mình có nhắc, chắc gì lần sau đã nhớ? Không lẽ tới đó mặt dày đi đòi tập 2, tập 3?
Qua mấy việc tuy nhỏ như vậy mới thấy bản chất con người vốn vô ơn như câu “cứu vật vật trả ơn, cứu người người trả oán”. Họ nhận được ân huệ từ người khác xong rồi thì sẽ tìm cách phủi ân, quên càng sớm càng tốt, vì ai cũng sợ cảm giác mắc nợ người khác phải trả. Quán xét về vấn đề này, mới thấy lời hứa hẹn của họ ngay thời điểm thốt ra cũng như một giải pháp trả ơn mang tính tạm thời.
Ví như tôi giúp bạn chuyện A, bạn thấy mắc nợ tôi nên phải cố làm một chuyện B có giá trị tương xứng chuyện A để trả nợ. Lúc đó chuyện B chưa hiện hữu nên bạn chỉ đưa ra lời hứa hẹn trước. Nhưng khi lời hứa hẹn đã thốt ra thì đa số đều mặc nhiên xem như mình đã làm chuyện B rồi mà quên mất thực tế nó vẫn chưa diễn ra. Tâm lý học hành vi lý giải cơ chế này của những kẻ hứa lèo như vậy đó.
Tình huống này làm mình nhớ tới một phân đoạn trong phim “Liên minh quân sư” nói về thời Tam Quốc. Khi Tào Phi (con Tào Tháo) lên ngôi thái tử, Tư Mã Ý là quân sư phò trợ y. Vì muốn tham khảo chiến lược về chính sách của các vị Hán thần lớn tuổi trong triều, Tư Mã Ý mới đem một pho văn tự cổ của một bậc văn nhân rất quý giá đem tới tặng vị đại thần nọ. Tất nhiên, vô công bất thụ lộc (không có công thì không có lý do gì được hưởng lộc), vị đại thần thâm niên này quá am hiểu chuyện đó nên dù rất mê bản văn tự này nhưng ông vẫn từ chối nhận vì không muốn can thiệp vào chuyện triều chính đương thời hay đứng về phe Tư Mã Ý.
Cơ bản người xưa họ hiểu một đạo lý là “có nợ phải trả” nên người khôn ngoan sẽ không dây dưa vào những món nợ, đặc biệt là nợ ân tình, vì cái giá phải trả sau này có khi rất đắt.
Nếu bạn là một người sống tử tế, khi hứa hẹn với ai, hãy ghi chú lại lời hứa đó của mình để một ngày nào đó thực hiện nó, chứ không phải nói cho sướng mồm rồi quên luôn. Và triết lý sống của mình rất đơn giản: Dựa vào bản thân mình để không phải trả ơn ai.
