Hồi nhỏ, mình có mua ở Hiệu sách nhân dân huyện một quyển Vè chèo bẻo đánh quạ. Quyển vè gồm mấy trăm câu thơ lục bát, đọc thích mê. Hôm rồi nhân dịp 60 năm nxb Kim Đồng, nói chuyện với anh Cao Xuân Sơn về các sách Kim Đồng mình đọc thời thơ bé mà quên nhắc quyển này, đến hôm qua nhớ lại, không biết có phải là của nhà Kim Đồng in hồi xưa không nữa. Để hôm nào tìm lại xem, nhưng chắc đúng là nhà Kim Đồng thôi, vì thời thơ ấu của mình dường như chỉ có sách Kim Đồng về với thiếu nhi ở cái xã nghèo khô xác ấy. Hồi đó đọc câu chuyện chèo bẻo đánh quạ bằng thơ, thích lắm, đặc biệt thích cái cảnh vợ chồng chèo bẻo vì bị quạ khoang chén thịt mất đàn con, mà quyết tâm đi tìm đồng minh, đặng đoàn kết đánh quạ trả thù. Vì thích nên đọc đi đọc lại, mà cũng vì lúc ấy đâu có mấy sách vở, lâu lâu mua được một quyển thì mấy chị em xúm lại đọc cho kỳ nhão cả sách ra mới thôi. Kết quả là mình thuộc lòng cả bài vè dài ngoằng ấy. Lớn lên, mỗi lần nhớ lại, thì lại thêm một lần nhận ra cái hay từ bài vè. Như cái việc miêu tả đặc tính của hàng loạt loài chim – mà tác giả bài vè gom vào thành 2 phe: một bên là sợ quạ, không muốn dây vào đánh nhau với quạ; và một bên là không sợ quạ, có thù riêng với quạ. Bài vè còn hay ở chỗ có mở đầu, có cao trào, có thắt nút mở gút rất logic. Hai vợ chồng chèo bẻo mải đi kiếm mồi khi quay về tổ phát hiện đàn con bị lão quạ khoang chén mất, nên ngậm thù đi tìm cách đánh trả. Thế rồi liên tiếp nhiều ngày tháng chèo bẻo gặp toàn các loài chim sợ quạ, chẳng ai chịu hiệp đồng với chèo bẻo đánh quạ cả. Trong bài vè, cái đoạn này hay nhất, vì tác giả tả chim mà sinh động như thế giới con người. Có loài chim lo làm giàu nên sợ đánh nhau, có loài chim nhút nhát quá không dám đụng đến loài mạnh hơn, lại có cả loài chim tài tử thoát trần không muốn dây vào chuyện thế gian… Mấy chục năm rồi, bài vè ấy nay mình không còn nhớ trọn vẹn, nhưng nhờ dòng chữ in cuối sách “theo lời kể của cụ Đoàn Văn Tưởng, thôn Đông Sấu, xã Liễu Đôi, huyện Kim Thanh, Hà Nam Ninh” mà khi lớn lên, lúc quyển vè kia tan tác từ lâu, mình bắt gặp quyển sách Văn hóa truyền thống Liễu Đôi, và thấy trong ấy có in bài vè chèo bẻo đánh quạ này. Thế rồi hôm nay đi đường, tự dưng nhớ lại đoạn vợ chồng chèo bẻo tìm gặp hai nhân vật cuối cùng của “phe sợ quạ”, thật hay: … Ngậm ngùi bẻo cất cánh ra tối trời gió rét sương sa lạnh lùng nhà ai đốt lửa bập bùng vợ chồng nhà vạc bên thung một mình bẻo vào nói hết ngọn ngành những mong được vạc đồng tình cho chăng nghe xong vạc mới lại gần cất giọng ân cần: “Bác hóa điên chăng? quạ nó sức vóc ai bằng đụng vào cửa nó hàm răng chẳng còn ai mà chả sợ hết hồn đến tôi đây phải ngủ cồn kiếm đêm. thôi thôi, khuyên bác chớ nên một mạng đã đền mấy mạng nữa thôi nó là thiên tử con trời đâu đâu cũng cống hết vơi lại đầy cánh nó chạm chín tầng mây nó kêu một tiếng đó đây rợn người nó tàn ác nhất trần đời binh thư võ nghệ nó thời lại cao”.
Đoạn này, mình nhớ hồi đó cả bố mình đọc xong cũng thích. Hồi đó mình còn nhỏ, không hiểu lắm ông thích vì cái gì, nhưng vẫn nhớ bố đọc đến câu “chính tôi đây phải ngủ cồn kiếm đêm”, ông dừng lại cười ha ha, bảo hay quá, phải ngủ cồn kiếm đêm, há há. tiếp:
Mấy ngày tìm bạn lao đao bỗng thấy ai thật lớn cao giữa đồng mặt mày trông thật oai phong cái cổ ngất nghễu to bằng cổ tay đôi cánh vừa rộng vừa dày chèo bẻo xuống đậu ở ngay cạnh bờ – “kìa ai đứng đó hững hờ ta đang bầu rượu túi thơ hữu tình gẫm trong ba vạn sinh linh một mình ta tỉnh một mình ta say trời cho đôi cánh thì bay nay góc trời này mai góc trời kia hết đầm thì lại ra đìa hết đồng ta lại lui về rừng xanh…” thênh thang trời rộng đất lành thế gian mới gọi tên anh: lềnh đềnh to như cái thúng, bụng nổi lềnh phềnh đố ai bằng kiếp lênh đênh lão này chèo bảo mới tới giãi bày đềnh rằng: “Bể khổ khi đầy khi vơi đứa thì ăn uống nói cười đứa thì nước mắt xương rơi thịt tàn thôi thôi chẳng luận chẳng bàn trải qua trăm sự thế gian chán rồi ta nay rong ruổi chơi bời mặc cho ai khóc ai cười mặc ai kìa trông bể rộng sông dài túi thơ đã nặng đôi vai rượu đầy…” chèo bẻo chắp cánh đi ngay,
Đoạn này cũng là đoạn mà bố mình rất thích. Còn nhớ hồi đó em Lam Anh nhỏ xíu, nhưng lại rất có khiếu thơ, đọc đoạn này đến chỗ “to như cái thúng, bụng nổi lềnh phềnh” em bảo câu này sao kỳ quá, không giống mấy câu kia, và đề nghị đọc lại là, “to như thúng, bụng nổi phềnh”, ý này được cả chị Kiều ủng hộ, rồi khi bố mình nghe vậy, lại càng ủng hộ kèm theo nhận xét: con Lam Anh vậy mà hay. Xong mình lấy cây bút bi sửa luôn dòng chữ in thành “to như thúng, bụng nổi phềnh”. hehe Còn đoạn vè sau tìm gặp đồng minh đánh nhau với quạ khoang một trận kịch liệt giành thắng lợi hoàn toàn cũng rất chí lý. Nhưng giờ nhẩm lại mình không còn nhớ câu nào. Lại rất khoái cái loại lãng tử của còn chim lềnh đềnh kia, mà rốt cuộc vẫn không biết lềnh đềnh là loài chim nào luôn. ahihi
[Tây Cống 10-7-2017] Lam Điền
