Bộ não con người vốn được phát triển chủ yếu trong hàng trăm ngàn năm sống trên đồng cỏ để thích nghi với hình thái bộ lạc nhỏ lẻ đơn giản. Tuy nhiên, xã hội hiện đại xuất hiện quá nhanh, nên cũng chính bộ não ấy lại nhanh chóng phải đối mặt với một cuộc sống với quá nhiều căng thẳng, quá tải các mối quan hệ, vô tận các nguồn thông tin cần xử lý.
Điều đó khiến bộ não dễ bị tổn thương hơn bao giờ hết, nhất là khi COVID-19 đang để lại một trận đại dịch về sức khoẻ tinh thần (mental health) sẽ còn dai dẳng tới nhiều năm nữa.
Trong bối cảnh đó, ngaỳ càng nhiều chính phủ và tổ chức trên thế giới ra sức khuếch trương một giải pháp gắn liền với một cái tên Việt Nam: Thiền sư Thích Nhất Hạnh. Ông là một trong những nhân vật có sức ảnh hưởng lớn đến việc truyền bá phương pháp thiền chánh niệm (mindfulness meditation).
Chỉ trong gần 10 năm qua, hình thức tu tập bắt nguồn từ Phật giáo này từ một “trào lưu” đã trở thành một “lối sống”.
Tại một công ty của Bắc Âu nơi tôi cộng tác, nhân viên được học về thiền, mỗi tầng đều có phòng để thiền, các app ứng dụng thiền được công ty mua và cung cấp miễn phí, và nhân viên công ty liên tục được nâng cấp về việc ứng dụng thiền chánh niệm vào nhịp sống hàng ngày.
Tuy nhiên, các ngành kinh doanh xung quanh thiền chánh niệm thường quảng bá về lợi ích của thiền một cách quá đà, thậm chí thiếu chứng cứ khoa học như việc thiền chữa được cả bệnh tâm thần. Những nghiên cứu có nhiều kết quả giống nhau và đáng tin cậy nhất cho tới nay vẫn chỉ giới hạn trong một vài khía cạnh sức khoẻ.
Bài viết này tóm tắt những ý chính mà tôi tiếp thu được trong khoá đào tạo thạc sĩ về thần kinh não bộ (neuroscience) tại Đại học King’s College London.
