Đẹp sắc nước hương trời
Ngọc Bình và Ngọc Hân có nhiều điểm tương đồng: 1) Là công chúa con vua Hiển Tông nhà Hậu Lê. 2) Sinh trưởng ở ngoài Bắc; khi lớn lên, lấy chồng là hoàng đế nhà Tây Sơn và đều là Hoàng hậu tại Phú Xuân.
Lê Ngọc Bình là con gái út (thứ 23) của vua Lê Hiển Tông và Chiêu nghi Nguyễn Thị Điều; đồng thời là em cùng cha khác mẹ công chúa Ngọc Hân. Về nhan sắc, công chúa Ngọc Bình nổi tiếng đẹp sắc nước hương trời. Không những thế, dân gian còn lưu truyền cơ thể nàng có một mùi hương thơm rất lạ, có sức cuốn hút vô cùng. Và phải chăng đó là lý do khiến hoàng đế Nguyễn Ánh sau này, bỏ ngoài tai những lời dèm pha, cố lấy được nàng? Tranh minh họa công chúa Ngọc Bình, chính cung của hai triều đại phong kiến Việt Nam. Tương truyền, có rất nhiều giai thoại lầm lẫn giữa Ngọc Hân và Ngọc Bình trong lịch sử. Nhiều người từng cho rằng, người trong câu thơ “Con vua mà lấy hai chồng làm vua” chính là Ngọc Hân, trong khi thực tế nàng Ngọc Hân đã mất từ năm 1799, đương triều vua Cảnh Thịnh. Trở thành chính cung hai triều đại
Về năm sinh của nàng Ngọc Bình, tác phẩm Giai phẩm Tây Sơn cho rằng, nàng sinh năm 1783, khi vua cha Hiển Tông đã 67 tuổi, kém chị Ngọc Hân 12 tuổi và bằng tuổi vua Cảnh Thịnh. Tuy nhiên, trong sách Mười tám vị công chúa Việt Nam cho rằng Ngọc Bình sinh năm 1775, chỉ kém Ngọc Hân 4 tuổi và hơn Cảnh Thịnh 8 tuổi.
Vào năm 1795, sau khi Thái sư Bùi Đắc Tuyên bị đánh đổ, thế lực ngoại thích không còn, Ngọc Hân có ý muốn hướng Quang Toản về Bắc Hà, nên làm mối em gái cho Quang Toản. Năm đó, Ngọc Bình mới 12 tuổi, được phong làm Chính cung hoàng hậu, ở trong cung 6 năm trời nhưng chưa sinh con.
Tháng 5/1801, khi Nguyễn Ánh đánh chiếm Phú Xuân, vua Quang Toản bỏ chạy ra Bắc Hà, Ngọc Bình và một số cung nữ bị kẹt lại Phú Xuân. Thấy nàng là một người con gái trẻ đẹp, ăn nói dịu dàng, dáng điệu thướt tha, Gia Long rất ưng ý… Mặc cho các cận thần nhà Nguyễn kịch liệt phản đối vì cho rằng “thiên hạ thiếu gì đàn bà mà lại lấy thừa vợ của vua nguỵ”, vua Gia Long vẫn bỏ ngoài tai tất cả. Ngọc Bình được nạp làm phi và sau đó được phong làm Đệ tam cung Đức Phi (đứng thứ ba sau hai bà hoàng hậu là Thừa Thiên, mẹ hoàng tử Cảnh và Thuận Thiên, mẹ vua Minh Mạng).
Sử sách chép rằng, bà hoàng Ngọc Bình sinh được bốn người con (hai trai, hai gái). Hai hoàng tử là Quảng Oai công Nguyễn Phúc Quân (1809) và Thường Tín công Nguyễn Phúc Cự (1810); hai công chúa là Mỹ Khê Ngọc Khuê và An Nghĩa Ngọc Ngôn. Đức phi Ngọc Bình mất vào năm 1810, sau khi sinh hoàng tử Phúc Cự. Năm ấy, bà mới 27 tuổi.
Theo nhận định của các nhà nghiên cứu lịch sử, Lê Ngọc Bình là người phụ nữ thứ hai, sau hoàng hậu Dương Vân Nga, làm vợ của hai vị vua thuộc hai triều đại khác nhau trong lịch sử Việt Nam.
