Ngôn chí 11 là một trong số các bài thơ hay của tác gia Nguyễn Trãi nằm trong tập Quốc âm thi tập. Bài thơ cho thấy vẻ đẹp trong cốt cách con người của Nguyễn Trãi là một tâm hồn thanh bạch, bình dị với lối sống chan hoà với thiên nhiên và luôn nặng lòng với thời cuộc, luôn đau đáu được cống hiến cho đất nước, nhân dân. Sau đây là bộ đề đọc hiểu Ngôn chí 11 có đáp án, mời các bạn cùng tham khảo.
- Thủ vĩ ngâm đọc hiểu
Đọc hiểu Ngôn chí 11 tự luận – đề 1
Đọc văn bản sau:
NGÔN CHÍ(*) (Bài 11)
Cỏ xanh cửa dưỡng(1) để lòng nhân,Trúc rợp hiên mai(2) quét tục trần.Nghiệp cũ thi thư hằng một chức,Duyên xưa hương hoả tựa ba thân (3)Nhan Uyên(4) nước chứa bầu còn nguyệt,Ðỗ Phủ(5) thơ nên bút có thần.Nợ quân thân(6) chưa báo được,Hài hoa còn bợn dặm thanh vân(7).
(Nguồn: Đào Duy Anh, Nguyễn Trãi toàn tập, NXB Khoa học xã hội, 1976)
(*) Ngôn chí: ở đây, không giới hạn “nói chí” trong phạm vi hẹp (ý chí, chí khí, chí nam nhi) mà hàm chứa cả chí lẫn tình của nhà thơ.
(1) Dưỡng: nuôi dưỡng, giữ gìn
(2) Hiên mai: chỉ nơi ở yên tình của người ẩn dật (hiên: mái hiên; mai: cây mai)
(3) Ba thân: <chữ nhà Phật> thân kiếp trước, hiện tại, và tương lai, dịch chữ tam sinh.dặm thanh vân: có khi còn dịch là dặm mây xanh, chỉ đường công danh
(4) Nhan Uyên: một môn đồ được Khổng Tử hết lời khen ngợi vì cái chí “an bần lạc đạo” (yên tâm với cuộc sống nghèo khó mà vui với đạo nghĩa).
(5) Đỗ Phủ: một nhà thơ lớn thời kì nhà Đường, Trung Quốc. Ông có tài năng tuyệt vời và đức độ cao thượng nên từng được gọi là Thi Thánh.
(6) Quân thân: vua và cha mẹ.
(7) Hài hoa còn bợn dặm thanh vân: giày hoa(của kẻ sĩ làm quan) còn vướng vít với con đường làm quan.
Thực hiện các yêu cầu từ câu 1 đến câu 5:
Câu 1. Xác định thể thơ của văn bản trên.
Câu 2. Nơi ở của tác giả được nhắc tới trong những câu thơ nào?
Câu 3. Phân tích hiệu quả của nghệ thuật đối được sử dụng trong hai câu thơ:
Nghiệp cũ thi thư hằng một chức,Duyên xưa hương hoả tựa ba thân.
Câu 4. Anh/chị cảm nhận như thế nào về vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi thể hiện ở hai câu cuối?
Nợ quân thân chưa báo được,Hài hoa còn bợn dặm thanh vân.
Câu 5. Qua văn bản, anh/chị hãy rút ra một thông điệp có ý nghĩa với bản thân và lí giải thông điệp đó.
Đáp án
1
Văn bản được viết theo thể thơ: thất ngôn xen lục ngôn hoặc thơ Nôm Đường luật thất ngôn xen lục ngôn.
2
Nơi ở của tác giả được nhắc tới trong hai câu thơ:
Cỏ xanh cửa dưỡng để lòng nhân,Trúc rợp hiên mai quét tục trần.Hoặc: hai câu đầu; câu 1 và câu 2.
3
– Phép đối: Nghiệp cũ >< Duyên xưa; thi thư > < hương hỏa; hằng một chức >< tựa ba thân
– Tác dụng:
+ Tạo sự cân xứng hài hòa cho lời thơ;
+ Nhấn mạnh ý: nghiệp văn chương, sách vở (thi thư) mà Nguyễn Trãi hằng theo đuổi từ trước đến nay (cũ, xưa) chính là cái duyên lửa hương đã theo ông suốt ba kiếp (ba thân) từ quá khứ đến hiện tại và cả tương lai. Giúp nuôi dưỡng tinh thần cho thi sĩ, giúp bậc thi nhân tìm thấy niềm vui trong cuộc đời.
+ Gợi hình ảnh của một vị thi nhân với tâm hồn nặng lòng với nghiệp văn chương. Dù có cáo quan về quê làm một lão nông chi điền thì ông vẫn trung thành với nghiệp văn chương đến hết cuộc đời.
4
Nhận xét vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi trong bài thơ:
– Tâm hồn yêu thiên nhiên, luôn sống chan hoà với thiên nhiên.
– Tâm hồn luôn yêu và trung thành với văn chương.
– Tâm hồn luôn nặng lòng với thời cuộc, luôn đau đáu được cống hiến cho đất nước, nhân dân.- Tâm hồn giản dị, thanh cao, lánh đục khơi trong, không màng danh lợi.
5
– HS nêu thông điệp phù hợp với nội dung văn bản, với chuẩn mực đạo đức và xã hội. Có thể là:
+ Chúng ta nên trân trọng lối sống gắn bó, hòa hợp với tự nhiên.
+ Chúng ta cần có trách nhiệm với gia đình, cha mẹ, với đất nước.
+ Chúng ta không nên vì tiền bạc, danh lợi mà đánh mất nhân cách.
– HS lí giải hợp lí, thuyết phục.
