“Như nước Đại Việt ta từ trước
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu
[…]Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau
Song hào kiệt thời nào cũng có.”
(Bình Ngô Đại Cáo – Nguyễn Trãi)
Ấy vậy mà thời nay lại chẳng nhớ được mấy hào kiệt thời xưa, mang máng đâu đó có Lý Thường Kiệt, có Đào Duy Từ, có Nguyễn Hiền… Nghe tên thì quen thuộc đấy, bởi vì các anh hùng hào kiệt được trang trọng đặt tên cho phố xá, ngày nào cũng đi qua; nhưng nếu ta có một người bạn nước ngoài, hay thỉnh thoảng đưa người em nhỏ lên phố, trỏ vào bảng tên đường, lại chẳng mảy may nhớ được gì về các ngài mà kể.
Lại nói tiếp, bao lâu nay vấn đề đặt ra là “làm thế nào để Lịch sử trở nên thú vị và hấp dẫn?” Sao ta lại am tường sử Tây, sử Tàu, mà đến sử Việt lại mù mờ đến vậy? Có thật sử Việt không hấp dẫn? Hay do chuyện xưa cũ quá, xa xôi quá, chẳng có ích gì cho người trẻ hiện nay?
Vừa qua, nghe nói NXB Kim Đồng cho ra mắt “Nam Hải dị nhân liệt truyện” và “Truyền kỳ mạn lục”, thấy phấn khởi lắm. Trước hết, tiếng vang của “Lĩnh Nam chích quái” bản minh hoạ màu của hoạ sĩ Tạ Huy Long vẫn ngân đến giờ, nay thấy có tiếp hai cuốn nữa, thoả được cái chí sưu tầm của người mê sách. “Truyền kỳ mạn lục” có lẽ để sau, nay xin phép được nói về “Nam Hải dị nhân liệt truyện” của tác giả Phan Kế Bính, hiệu chỉnh Lê Văn Phúc và minh hoạ màu của Tạ Huy Long.
“Nam Hải dị nhân liệt truyện” tập hợp 55 câu chuyện kể về các “dị nhân” nước Nam, không chỉ là những người “dị” về hình dáng, mà còn bao gồm những người “dị” cả về tài năng, hay có cuộc đời gắn với tích lạ. Tựu trung, những nhân vật này đều có tên tuổi gắn với những điều khác thường được lưu truyền trong dân gian.
Cuốn sách được chia thành tám chương lớn: Các bậc đại anh kiệt, Các bậc danh thần, Các bậc đại danh hiền, Các bậc văn tài; Các bậc mãnh tướng, Các vị thần linh ứng, Các vị tiên tích, Các người có danh tiếng; căn cứ theo thể thức trước sau mà đặt, trải rộng từ thời Hai Bà Trưng cho đến thời Gia Long. Phân chia như vậy thực rõ ràng, lại dễ dàng theo dõi, cũng thuận tiện cho việc tra cứu thêm thông tin nếu cần thiết. Nói vui một chút, dân gian hay thích số tám, cho là tượng trưng cho sự thịnh vượng. Trong tiếng Trung, số tám đọc là “bát”, đọc chệch đi sẽ thành “phát”, tám chương với năm mươi lăm câu chuyện này, đâu phải đã hết chuyện cho các bậc anh tài, chắc chắn vẫn còn nhiều anh hùng hào kiệt trải khắp nước Nam, không chỉ trong quá khứ, mà còn trong cả hiện tại và tương lai.
Dưới ngòi bút của Phan Kế Bính, cả yếu tố chính sử lẫn dã sử được phối hợp hài hoà, khiến cho những câu chuyện về “dị nhân” được hiện lên vừa hào hùng, mạnh mẽ, lại không kém phần thú vị và sâu sắc. Không đơn thuần chỉ kể lại chuyện cũ tích xưa, tác giả còn lồng ghép trong đó những bài học giáo dục sâu sắc.
Ví như tích Trưng Vương: “Than ôi! Một đôi nữ anh hùng nước Nam, tuy vì liễu yếu đào tơ, không làm được công nghiệp oanh oanh liệt liệt, nhưng biết giận kẻ tàn ác, khởi binh đánh đuổi đi, cũng lừng lẫy được một thời mà lưu danh thiên cổ, gây dựng nên độc lập cho đời sau. Khá khen thay! Khá khen thay!”
Hay như Lý Thường Kiệt đã ngoài bảy mươi, nhưng vẫn tình nguyện xin vua đi đánh giặc, tuổi cao mà tinh thần vì nước quên thân vẫn đầy ắp, nên sức nào có yếu, đánh tan được đám khởi loạn.
Thời nhà Minh bên Tàu, biết được Lê Lợi là hào kiệt nước Nam, muốn dụ ngài ra làm quan, ngài không thèm ra, nói rằng: “Đại trượng phu nên giúp lúc nạn to, lập nên công lớn, chứ lại thèm làm đầy tớ người ta à!”
Đức Gia Long hộ giá đức Duệ Tôn, trên đường nghe có quân giặc đuổi theo. Đức Duệ Tôn nhường ngựa cho cháu cưỡi, giục cháu đi trước. Đức Gia Long bất đắc dĩ phải nhận mệnh, nhưng chỉ đi một lát, lại dừng lại đợi. Đức Duệ Tôn sau đó đuổi kịp, nói rằng: “Cháu ta có bụng tốt như vậy, giời thực chứng giám cho.”
Chẳng phải chuyện xưa mà vẫn mang ý nghĩa giáo dục đến nay hay sao?
Phần nội dung đã sâu sắc như vậy, phần minh hoạ cũng thực thú vị. Mỗi một bức tranh đều là một nỗi niềm trăn trở, suy tư của hoạ sĩ về những câu chuyện xưa. Có bức thuật lại cảnh chiến đấu hoành tráng, có bức lại khắc hoạ hình ảnh người mẹ Việt Nam gần gũi giản dị. Ngắm nhìn bức tranh người mẹ Việt đang mang nặng đứa con, chợt nhận ra rằng, truyền thống hiếu kính cha mẹ quả thật chưa từng giảm sút trong mỗi người con Việt Nam, có chăng, ngày càng được gìn giữ và phát triển, trước hết là ngay từ trong những tác phẩm nghệ thuật. Khoảng hai trăm bức minh hoạ màu được lồng ghép khéo léo vào từng trang sách, vừa gia tăng sức sống cho các câu chuyện, còn gợi lên những xúc cảm riêng trong mỗi người đọc; nâng tầm một cuốn sách sử không dừng ở con chữ, mà chuyển mình thành một cuốn “Artbook” đẹp đẽ.
“Nam Hải dị nhân liệt truyện” ấn bản minh hoạ màu của hoạ sĩ Tạ Huy Long này, cùng với “Lĩnh Nam chích quái” (minh hoạ màu Tạ Huy Long) và “Truyền kỳ mạn lục” (minh hoạ màu Nguyễn Công Hoan”) đã đưa người xem vào một trải nghiệm đọc lịch sử theo cách hoàn toàn khác, ấn tượng với những con chữ và mãn nhãn với các bức tranh minh hoạ. Bởi vậy, những câu chuyện sử xưa trở nên gần gũi hơn với đối tượng độc giả trẻ, lại khơi nguồn cảm hứng cho việc học lịch sử nói riêng, và đọc sách nói chung.
Vấn đề duy nhất cần cân nhắc ở ba cuốn sách này có lẽ là giá cả. Nhưng chắc chắn rằng, đó là một trải nghiệm hoàn toàn tương xứng. Sách bìa cứng khổ lớn, in màu toàn bộ trên nền giấy offset 100 dày dặn, kích thước chữ khá to nhưng được sắp xếp tinh tế nên không gây cảm giác khó chịu cho người đọc, lại phù hợp với nhiều đối tượng độc giả hơn, đặc biệt cho các bé nhỏ tuổi. Với thiết kế chỉn chu cùng biên tập tỉ mỉ, bộ ba tác phẩm này không chỉ dành riêng cho các độc giả nhỏ tuổi, mà còn là một món quà đặc biệt cho bất kỳ lứa tuổi nào, đặc biệt cho những người bạn nước ngoài muốn học tiếng Việt hoặc ham mê tìm hiểu văn hoá Việt Nam.
Cuối cùng, xin được mượn lời cụ Phan Kế Bính:
“Hào kiệt anh tài là khí tinh anh của một nước, cho nên nước nào cũng có, mà thời nào cũng có. Nhớn thì gây dựng nên thời thế, tô điểm cho non sông; nhỏ thì lập nên công nghiệp, để danh tiếng về sau; cũng là làm gương cho người đời cả.”
Chúc các bạn đọc vui!
—————————-
IG: https://www.instagram.com/msmidori_/
WP: https://midori1992.wordpress.com/
FB: The Story of Books
