Playback theater là gì?
Playback Theater/Sân khấu tái hiện là một loại hình kịch ứng tác nguyên bản, trong đó khán giả hoặc một nhóm người kể chuyện từ cuộc sống của mình và xem câu chuyện đó được diễn lại trên sân khấu. Thông thường, khi nói đến kịch người ta sẽ nghĩ ngay đến kịch bản được chuẩn bị sẵn và đạo diễn. Tuy nhiên, trong Playback Theater, cả hai yếu tố này đều bị loại bỏ, thay vào đó là sự ứng tác ngẫu hứng và tức thời của tất cả mọi thành phần tham gia.
Nhóm biểu diễn Playback Theater đầu tiên được thành lập năm 1975 bởi Jonathan Fox và Jo Salas. Tại Việt Nam, Playback Theater là một hình thức sinh hoạt nghệ thuật mới mẻ dành cho cộng đồng (không phân biệt nghề nghiệp, giới tính, lứa tuổi…) được áp dụng tại Life Art từ năm 2011.
Một không gian dành cho sự đồng cảm
Trong Playback Theater, khán giả được trải nghiệm lại những cảm xúc của bản thân vào thời điểm diễn ra câu chuyện, đồng thời có cơ hội quan sát chính mình từ một góc nhìn khác. Sự nhìn nhận, trải nghiệm này có thể đem lại cho người kể chuyện những nhận thức, xúc cảm, ấn tượng sâu sắc hơn, đa dạng hơn, nhiều tầng ý nghĩa hơn.
Khi câu chuyện được tái hiện, Playback Theater cũng tạo điều kiện để sự đồng cảm diễn ra giữa khán giả, diễn viên và người kể chuyện.
Những yếu tố chính của Sân khấu Tái hiện
Sân khấu
Sân khấu của Playback Theater có thể là bất cứ đâu, miễn là đảm bảo sự riêng tư và đủ các điều kiện tối thiểu cho khán giả và đội kịch.
Khán giả
Khán giả chính là phần cốt lõi, là “gạo” để các diễn viên nấu thành “cơm”. Tuỳ theo chủ đề của mỗi đêm diễn mà khán giả có thể chia sẻ những trải nghiệm liên quan, diễn viên sẽ thể hiện lại câu chuyện mà khán giả kể ngay sau khi phần kể chuyện chấm dứt.
Diễn viên
Nhiệm vụ của diễn viên là tái hiện câu chuyện ngay sau khi phần kể chuyện của khán giả. Điều “đáng sợ” đối với diễn viên là họ không được biết trước mình sẽ đóng vai nào trong vở diễn, cũng không thể biết trước mình sẽ xử lý các tình huống trong câu chuyện ra sao, bởi vậy, họ vừa phải có khả năng ứng tác rất cao, họ vừa phải để ý các bạn diễn để phối hợp sao cho ăn ý, họ phải có vốn sống phong phú, sự nhạy cảm trong quan sát và khả năng rung cảm sâu sắc.
Người dẫn chuyện
Vai trò của người dẫn chuyện rất quan trọng. Người này phải tạo ra một không khí thân mật, cởi mở trong khán phòng để tất cả những người tham gia đều cảm thấy ấm áp, gần gũi và sẵn lòng chia sẻ.
Nhạc sỹ/Người điều khiển âm nhạc
Nhạc sỹ/Người điều khiển âm nhạc là người tạo nên không gian cảm xúc và tiết tấu của vở diễn bằng âm thanh. Cũng như diễn viên, nhạc sỹ phải lắng nghe rất kỹ những câu chuyện kể, và sau đó thể hiện lại trên nhạc cụ của mình. Bên cạnh việc phải tìm ra những giai điệu phù hợp với câu chuyện, nhạc sỹ và diễn viên cần phối hợp chặt chẽ với nhau đồng thời phải vừa độc lập để dẫn dắt nhau theo hướng có lợi cho câu chuyện.
